สมถะ คืออะไร ต่างจากวิปัสนากรรมฐานอย่างไร

สมถะ

สมถะ เป็นการฝึกสมาธิให้เกิดใจสงบ  ให้นิ่ง และเป็นผลต่อเนื่องนำไปสู่การเข้าสู่ฌาณตามลำดับ หลายท่ายยังสงสัยว่าทำไมต้องทำสมถะก่อน หรือ ต้องวิปัสนาก่อน อะไรก่อนแน่ หลายที่สอนไม่เหมือนกัน แล้วทำไมถึงต้องทำ สมถะในการนั่งสมาธิ

สมถะ คืออะไร

สมถะ คือ การทำใจให้สงบโดยเพ่งสิ่งใดสิ่งหนึ่งเป็นอารมณ์  ซึ่งตามความหมายแล้วเป็นการทำให้จิตที่ฝึกนั่งสมาธิเกิดความนิ่ง ไม่สับสน หรืออึดอัด

ขอบคุณจากเพจ https://www.sanook.com/

เหตุใดถึงต้องนั่งสมาธิแล้วมักให้ฝึกสมถะก่อน

ในความเป็นจริงแล้ว จะฝึกวิปัสนากรรมฐานก่อนก็ได้ หรือ สมถะก่อนก็ได้ เพราะขึ้นอยู่กับพื้นฐานของจิตแต่ละคน บางคนมีจิตสมาธิดีมาตั้งแต่เด็กเรียนเก่ง การทำสมาธิก็จะมักไปด้านวิปัสนาเร็ว

สภาพจิต โดยธรรมชาติแล้วมักจะไม่นิ่ง เพราะได้รับรู้ผ่านอายตนะตลอดเวลาได้แก่ หู ตา จมูก ลิ้น กาย และใจ ได้รับ แสง สี เสียง สัมผัส กลิ่น รส ตลอดเวลาทำให้การที่จะให้ใจเป็นสมาธินั้นยาก  เหมือนลิงที่กระโดดไปมาตลอด เวลานั่งสมาธิก็มักจะรำคาญ อึดอัด คิดโน่นคิดนี่ ไม่สงบ ทำให้การเข้าถึงวิปัสนาเป็นไปได้ยาก

ดังนั้น พระอาจารย์หลายท่าน มักจะแนะนำการฝึกสมาธิให้เกิดสมถะเสียก่อน เพื่อให้ใจและจิต เกิดความสงบ และมักจะทำควบคู่กับการทำอานาปนะสติ หรือการดูลมหายใจเข้าออกควบคู่กัน

เหตุใดเมื่อจิตมีสมถะแล้วจึงทำให้วิปัสนากรรมฐานได้ง่าย

วิปัสสนา หมายถึงปัญญาที่เห็นแจ้งสิ่งทั้งหลายตามความเป็นจริง เป็นวิธีการปฏิบัติกรรมฐานที่เก่าแก่ที่สุดวิธีหนึ่งของอินเดีย ซึ่งได้สาบสูญไปจากมนุษยชาติเป็นเวลานาน แต่ได้รับการค้นพบอีกครั้งโดยองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเมื่อกว่า 2500 ปีมาแล้ว วิปัสสนาเป็นวิธีปฏิบัติสากลที่สามารถกำจัดความทุกข์ให้ออกไปจากจิตใจ กล่าวคือ เป็นศิลปะในการดำเนินชีวิต ไม่ว่าผู้นั้นจะนับถือศาสนาหรือลัทธิใด โดยมีจุดมุ่งหมายสูงสุดคือเพื่อชำระจิตใจให้บริสุทธิ์ และเข้าถึงความสุขอันแท้จริงที่เกิดจากการหลุดพ้น จุดมุ่งหมายของเทคนิคนี้ที่ไม่มีการแบ่งแยกพวกหรือ ศาสนา ก็เพื่อที่จะชำระจิตใจให้บริสุทธิ์และก่อให้เกิดความสุขเต็มเปี่ยมจากการหลุดพ้น

เครดิตจากเพจ https://www.dhamma.org/th/about/vipassana

วิปัสนากรรมฐาน เป็นการฝึกจิตให้รู้แจ้งเห็นจริงตามความเป็นจริง เช่น การเห็นว่าทุกข์นั้นมีเหตุจากอะไร ดับทุกข์เพราะอะไร สิ่งที่เป็นเหตุเป็นผล ในธรรมชาติ หรือ ธรรมะ ไม่ว่าจะเป็นหลักธรรม แห่งการรู้แจ้งอย่าง อริยสัจสี่  ล้วนแล้วต้องอาศัยฌาณสมาธิที่สงบเสียก่อนจึงจะทำให้นิวรณ์ ระงับตัวลง ไม่ถูกหลอกว่าเห็นโน่นเห็นนี่ นั่งแล้วมีจิตพิศดารอะไร เพราะเมื่อจิตสงบแล้ว ก็จะนิ่ง เกิดความรู้สึกว่าง สงบ สุข อารมณ์รวมเป็นหนึ่งได้ เรียกว่า เอกัตคัตตา ทำให้จิตโน้มพิจารณา ธรรมต่าง ๆ ได้โดยแท้จริง ไม่ถูกนิวรณ์หลอก