ปฏิจจสมุปบาท คืออะไร หลักธรรมแห่งการพบเหตุปัจจัยเกิดและดับ

ปฏิจจสมุปบาท

หลายท่านอาจสงสัยเราเกิดมาได้อย่างไร เกิดมาทำไม แล้ว จะทำอย่างไรถึงจะไม่เกิด  อะไรเป็นปัจจัยเหล่านี้ที่เป็นเหตุของการเกิด และดับ ลำดับปัจจัยเหตุผล มีหลักธรรมที่อธิบายในเรื่องเหตุปัจจัยสิ่งที่อาศัยกันเกิดมาในโลกนี้ คือ หลักธรรมที่เรียกว่า ปฏิจจสมุปบาท

ปฏิจจสมุปบาท คืออะไร

คือ ชื่อพระธรรมหัวข้อหนึ่งในศาสนาพุทธ เรียกอีกอย่างว่า อิทัปปัจจยตา หรือ ปัจจยาการ เป็นหลักธรรมที่อธิบายถึงการเกิดขึ้นพร้อมแห่งธรรมทั้งหลายเพราะอาศัยกัน, การที่สิ่งทั้งหลายอาศัยกันจึงเกิดมีขึ้น

  • เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย จึงมีสังขาร(ปรุงแต่ง)
  • เพราะสังขารเป็นปัจจัย จึงมีวิญญาณ(ตัวรับอารมณ์)
  • เพราะวิญญาณเป็นปัจจัย จึงมีนามรูป
  • เพราะนามรูปเป็นปัจจัย จึงมีสฬายตนะ(หู ตา จมูก ลิ้น กาย และใจ)
  • เพราะสฬายตนะเป็นปัจจัย จึงมีผัสสะ
  • เพราะผัสสะเป็นปัจจัย จึงมีเวทนา
  • เพราะเวทนาเป็นปัจจัย จึงมีตัณหา
  • เพราะตัณหาเป็นปัจจัย จึงมีอุปาทาน
  • เพราะอุปาทานเป็นปัจจัย จึงมีภพ
  • เพราะภพเป็นปัจจัย จึงมีชาติ
  • เพราะชาติเป็นปัจจัย จึงมีชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส อุปายาส ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการอย่างนี้

อนึ่ง เพราะอวิชชานั่นแหละดับโดยไม่เหลือด้วยมรรค คือ วิราคะ สังขารจึงดับ
เพราะสังขารดับ วิญญาณจึงดับ
เพราะวิญญาณดับ นามรูปจึงดับ
เพราะนามรูปดับ สฬายตนะจึงดับ
เพราะสฬายตนะดับ ผัสสะจึงดับ
เพราะผัสสะดับ เวทนาจึงดับ
เพราะเวทนาดับ ตัณหาจึงดับ
เพราะตัณหาดับ อุปาทานจึงดับ
เพราะอุปาทานดับ ภพจึงดับ
เพราะภพดับ ชาติจึงดับ
เพราะชาติดับ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส อุปายาส จึงดับ

ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการอย่างนี้

พระตถาคตย่อมตรัสรู้ทั่วถึงซึ่งธาตุอันนั้น ครั้นแล้ว ย่อมตรัสบอก ทรงแสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนกกระทำให้ตื้น และตรัสว่า

ท่านทั้งหลายจงดู

เพราะชาติเป็นปัจจัย จึงมีชราและมรณะ
เพราะภพเป็นปัจจัย จึงมีชาติ
เพราะอุปาทานเป็นปัจจัย จึงมีภพ
เพราะตัณหาเป็นปัจจัย จึงมีอุปาทาน
เพราะเวทนาเป็นปัจจัย จึงมีตัณหา
เพราะผัสสะเป็นปัจจัย จึงมีเวทนา
เพราะสฬายตนะเป็นปัจจัย จึงมีผัสสะ
เพราะนามรูปเป็นปัจจัย จึงมีสฬายตนะ
เพราะวิญญาณเป็นปัจจัย จึงมีนามรูป
เพราะสังขารเป็นปัจจัย จึงมีวิญญาณ
เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย จึงมีสังขาร

เพราะอวิชชาเป็นปัจจัยจึงมีสังขาร ความจริงแท้ ความไม่คลาดเคลื่อน ความไม่เป็นอย่างอื่น มูลเหตุอันแน่นอนในธาตุอันนั้น ดังพรรณนามาฉะนี้ เราเรียกว่าปฏิจจสมุปบาท

มรรค 8 คือหนทางสู่การดับทุกข์ และ ตัดกรรม ให้พ้นทุกข์

มรรค คือ หนทางสู่ความดับทุกข์ เป็นหนึ่งใน อริยสัจ 4 จึงเรียกอีกอย่างว่า ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา หรือการลงมือปฏิบัติเพื่อให้พ้นจากทุกข์ ประกอบด้วยองค์ประกอบ 8 ประการ ในธัมมจักกัปปวัตตนสูตร พระพุทธเจ้าตรัสว่าอริยมรรคมีองค์ 8 นี้เป็นทางสายกลาง คือเป็นข้อปฏิบัติอันพอดีที่จะนำไปสู่ความหลุดพ้น

ตามวิภังคสูตร พระพุทธเจ้าทรงอธิบายรายละเอียดไว้ดังนี้

  • สัมมาทิฏฐิ (ความเห็นที่ถูกต้อง) หมายถึง ความรู้ในอริยสัจ 4
  • สัมมาสังกัปปะ (ความคิดที่ถูกต้อง) หมายถึง ความคิดในการออกจากกาม ความไม่พยาบาท และการไม่เบียดเบียน
  • สัมมาวาจา (วาจาที่ถูกต้อง) หมายถึง การเว้นจากการพูดเท็จ หยาบคาย ส่อเสียด และเพ้อเจ้อ
  • สัมมากัมมันตะ (การปฏิบัติที่ถูกต้อง) หมายถึง เจตนาละเว้นจากการฆ่า โจรกรรม และการประพฤติผิดในกาม
  • สัมมาอาชีวะ (การหาเลี้ยงชีพที่ถูกต้อง) หมายถึง การเว้นจากมิจฉาชีพ การละเว้นจากอาชีพฆ่าสัตว์ อาชีพที่เบียดเบียนผู้อื่น
  • สัมมาวายามะ (ความเพียรที่ถูกต้อง) หมายถึง สัมมัปปธาน 4 คือ ความพยายามป้องกันอกุศลที่ยังไม่เกิด ละอกุศลที่เกิดขึ้นแล้ว ทำกุศลที่ยังไม่เกิด และ
  • ดำรงรักษากุศลที่เกิดขึ้นแล้ว
  • สัมมาสติ (การมีสติที่ถูกต้อง) หมายถึง สติปัฏฐาน 4
  • สัมมาสมาธิ (การมีสมาธิที่ถูกต้อง) หมายถึง ฌาน 4