นิวรณ์ 5 คืออะไร เหตุของกิเลสทำจิตไม่สงบ แก้อย่างไร

นิวรณ์

ความวุ่นวาย ความไม่สงบ นำพาจิตใจไม่ผ่องใส ไม่ว่าจิตจะอยู่ในภาวปกติ หรือ เข้าสมาธิ ความสงสัย ลังเล ต่าง ๆ นั้นนำพาแต่ทำให้จิตไม่สงบวุ่นวาย ตัว นิวรณ์ 5 อย่างที่เป็นตัวนำพาสู่เหตุ ของความไม่สงบของจิต

นิวรณ์ คืออะไร

คือ เครื่องกั้นและปิดขวางไม่ให้บรรลุความดีไม่เปิดโอกาสให้ทำความดี และเป็นเครื่องกั้นความดีไว้ไม่ให้เข้าถึงจิต เป็นอุปสรรคสำคัญที่ทำให้ผู้ปฏิบัติบรรลุธรรมไม่ได้ หรือทำให้เลิกล้มความตั้งใจปฏิบัติไป ซึ่งมี 5 ข้อ

นิวรณ์ 5 ข้อมีอะไรบ้าง

1.กามฉันทะ ความพอใจในกาม ( sensual desire ) หมายถึงกลุ่มอารมณ์ประเภท ความลุ่มหลง ความรักใคร่ ความต้องการทางเพศ การติดใจ ความต้องการ ความปรารถนา ความหลงใหลใฝ่ฝัน เป็นต้น

2.พยาบาท ความปองร้าย ( illwill ) หมายถึงกลุ่มอารมณ์ประเภท ความโกรธ ความเกลียด ความแค้น ความริษยา ความดูหมิ่น ความผูกใจเจ็บ ความขัดเคืองใจ เป็นต้น

3.ถีนมิทธะ ความง่วงเหงาหดหู่ ( sloth and torpor ) หมายถึงกลุ่มอารมณ์ประเภท ความเกียจคร้าน ท้อแท้ เศร้าซึม หมดหวัง เสียใจ หมดอาลัย ไร้กำลังใจ ไม่ฮึกเหิม เบื่อ เซ็ง เป็นต้น

4.อุทธัจจะกุกกุจจะ ความฟุ้งซ่านรำคาญใจ ( distraction and remorse; flurry and worry; anxiety ) หมายถึงกลุ่มอารมณ์ประเภท วิตกกังวล ระแวง กลัว ความคิดซัดส่ายตลอดเวลา ไม่สงบนิ่งอยู่ในความคิดใด ๆ เป็นต้น

5.วิจิกิจฉา ความลังเลสงสัย ( doubt; uncertainty) หมายถึงกลุ่มอารมณ์ประเภท ความไม่แน่ใจ ลังเลใจ สงสัย กังวล กล้า ๆ กลัว ๆ ไม่เต็มที่ ไม่มั่นใจ เป็นต้น

ตัวอย่างการเกิดนิวรณ์จากการนั่งสมาธิ

นิวรณ์ที่มักจะทำงานและกั้นให้เราไม่สามารถนั่งสมาธิเกิดความสงบ เมื่อนั่งสมาธิด้วยกำลังใจที่เต็มเปี่ยมด้วยกำลังใจ แต่ก็จะมีความสงสัยว่านั่งนิ่ง ๆ แบบนี้แล้วจะเห็นอะไร ต่อไปจะเป็นยังไง ไม่เห็นมีอะไรที่มีอภินิหารใด ๆ นำพาไปสู่การคิดโน่นคิดนี่ ดัง ลิงกระโดดหาสิ่งของตามต้นไม้ไม่หยุด เพื่อกั้นนำจิตไม่พบความสงบ

ทางแก้แบบง่าย  ๆในการเจอนิวรณ์ขณะนั่งสมาธิ

คือ ปล่อยให้จิตคิดไปจนสุด เดี๋ยวก็จะรู้สึกตัว ไม่ต้องเสียดายเวลา ที่นั่งไป แล้วดึงจิตกลับมาดูใหม่ ดูความไม่สงบ นั้นคือแบบนี้ และสักพักก็ให้ดูที่ตัวเราเองด้วยลมหายใจต่อ แล้วใช้มรณะสติหรือพทธานุสติ เพื่อนำจิตสู่ความเห็นเป็นจริงของธรรมมะว่า เกิด เจ็บ ตาย เป็นเรื่องที่ต้องมีในเรา ไม่มีใครที่ไม่ตายจากพลัดพราดกัน แล้วโน้มจิตปล่อยดูลมหายใจไปเรื่อย ๆ ถ้าฟุ้งซ่าน ก็ดูความฟุ้งซ่านว่าเป็นแบบใดและดับไปเมื่อใด

วิธีการแก้นิวรณ์ หรือ ธรรมอันเป็นปกปักษ์นิวรณ์ทั้ง 5 ข้อ

พละ 5 ธรรมกำลังใจทั้ง 5 ที่นำมาสู่จิคอันเป็นสู้กับนิวรณ์
1.ศรัทธา แก้วิจิกิจฉา ความเชื่ออันมีปัญญาและเหตุผลตามธรรมะ นำมาสู่การแก้ความสงสัยลังเล เช่น ลังเลสังสัยในนิพาน
2.วิริยะ แก้ถีนมิทธะ ความเพียร พยายาม ไม่ลังเล นำพามาสู่ความอดทน แก้ความหดหู่ ซึมเศร้า
3.สติ แก้พยาบาท
4.สมาธิ แก้อุทธัจจะกุกกุจจะ
5.ปัญญา แก้กามฉันทะ

ขอบคุณเครดิตจากเพจ